Dịch
Anh hùng Lao động Nguyễn Quang Mâu và hành trình biến đất sét thành vàng
Là một “thuyền trưởng” tài năng, một nhà quản lý luôn hết lòng với người lao động, Anh hùng Lao động (AHLĐ) Nguyễn Quang Mâu lại rất ít khi nói về mình. Nhưng chính trong từng viên gạch, từng chuyển động đổi thay của nhà máy Gốm Đất Việt, người ta nhận ra dấu ấn bền bỉ của một con người suốt đời tin vào giá trị của lao động, sức mạnh của tri thức, khoa học công nghệ và vẻ đẹp tiềm ẩn của đất.
Gặp ông trong một buổi chiều cuối tháng Ba. Cuộc trò chuyện của chúng tôi diễn ra khi tản bộ trong không gian Di sản văn hóa Gốm Đất Việt và nhà máy đầy cây xanh, không khí trong lành với diện tích 32ha.
AHLĐ Nguyễn Quang Mâu - người truyền cảm hứng cho đội ngũ kỹ sư trẻ trong Công ty về trách nhiệm và tinh thần sáng tạo, nâng cao chất lượng trong từng sản phẩm
Gửi tình yêu vào đất
Thay vì chọn an nhàn ở tuổi nghỉ hưu, động lực nào đã thôi thúc ông tiếp tục hành trình "khởi nghiệp" với Gốm Đất Việt ?
- Khi về nhận chức Chủ tịch hội đồng quản trị ở Tràng An Đông Triều, tôi không được sự ủng hộ của nhiều người vì cho rằng AHLĐ về hưu nên nghỉ ngơi, quây quần bên gia đình nhưng tôi đã trót nặng lòng với đất, gửi tình yêu vào đất và nước. Tôi muốn góp phần xây dựng và phát triển ngành công nghiệp đất sét nung, đưa cuộc sống người dân quanh nhà máy ngày càng được nâng cao bằng cách tạo công ăn việc làm.
Lúc đó vào năm 2012, nền kinh tế nước nhà ảnh hưởng suy thoái toàn cầu. Sản phẩm làm ra giống đơn vị cũ. Giá thành rất thấp. Hàng tồn nhiều.
Một anh bạn nói với tôi nếu như cứ đi theo cái bóng của mình thì không bao giờ vượt được nó. Câu nói ấy đã khiến tôi suy nghĩ rất nhiều. Và tôi cùng đồng đội tiếp tục vào một cuộc trường chinh mới nhưng đầy quyết tâm.
Một ngày làm việc của ông thường bắt đầu thế nào?
- (Cười) Tôi làm việc miệt mài, không kể ngày đêm. Chỉ trong 5 ngày, tôi đi công tác xuyên từ miền Bắc ra miền Nam, qua nhiều địa danh như Sóc Trăng, Bạc Liêu, An Giang rồi trở về Quảng Ninh. Mỗi ngày đi làm việc 15-16 giờ, có hôm chạy hơn 500 cây số. Cứ dừng xe lại tiếp tục gặp gỡ nhà phân phối, làm việc với cán bộ, chuyên viên thị trường.
Trên hành trình của mình, có lúc đứng bên bờ phá sản, nhà máy nguy cơ đóng cửa, thậm chí lãnh đạo phải cầm cố tài sản để cứu dòng tiền, ông đã giữ niềm tin cho mình và nhân viên bằng cách nào?
- Ngày 25/1/2010, CTCP Gốm Đất Việt bắt đầu sản xuất những mẻ hàng đầu tiên. Sản phẩm đầu tiên ra thị trường chẳng bao lâu đã bị đẩy vào cuộc đua hạ giá. Không những thế, đối thủ còn ra những văn bản chỉ đạo các đại lý yêu cầu không hợp tác, không bán sản phẩm của Đất Việt.
Trên thị trường lại xuất hiện những thông tin đồn thổi rằng Gốm Đất Việt sắp phá sản, nội bộ lục đục… Lúc này, Gốm Đất Việt có khoảng 30 tỷ đồng, còn lại vốn vay. Lãi suất ngân hàng có lúc lên đến 22% mà cũng không giải ngân cho vay, cổ đông nhiều người muốn rút vốn chứ chưa nói là huy động gửi vào. Nhiều nhà cung cấp nguyên liệu đầu vào bắt đầu e dè, cấp ra văn bản trói nợ thậm chí đe dọa...
Khó khăn nhất lúc này là vốn sản xuất và trả lương công nhân, đây là bài toán sống còn với doanh nghiệp. Tôi và nhiều cán bộ phải mang nhà của mình đi cầm cố vay vốn duy trì hoạt động Công ty. Sau những phấn đấu nỗ lực không biết mệt mỏi cùng những định hướng đúng đắn của ban lãnh đạo và sự cống hiến làm việc của cán bộ công nhân viên, Gốm Đất Việt đã vượt qua những khó khăn vững bước đi lên.
Ông có thể chia sẻ về khoảnh khắc "Eureka" khi ông và các cộng sự đã giải được bài toán công nghệ nghiền khô siêu mịn - một kỳ tích chưa từng có trên thế giới?
- Công nghệ nghiền khô siêu mịn do chúng tôi sáng tạo ra là công nghệ đầu tiên trên thế giới. Điểm khác biệt lớn nhất của Gốm Đất Việt chính là ứng dụng công nghệ nghiền khô siêu mịn vào trong quy trình sản xuất gạch ngói đất sét nung, giúp nâng cao mức độ tự động hóa và hiệu quả sử dụng nhiệt trong sản xuất gạch ngói cao cấp. Với công nghệ trước đó chưa từng có này, Gốm Đất Việt đã sản xuất được viên ngói đất sét nung (500×300mm) lớn nhất, đạt Kỷ lục Thế giới năm 2020 và viên gạch Cotto men Granite lớn nhất Thế giới (S= 2,71m2), đạt Kỷ lục Thế giới vào tháng 8/2025, tự phá kỷ lục Thế giới năm 2022 của mình.
Trong quá trình nghiên cứu, nhiều lần đem nung thì nứt, nổ, đổ bỏ hết. Bao nhiêu công sức, tiền bạc, nước mắt… Nhiều lúc mệt quá tôi cho anh em “nghỉ để hoàn hồn, không phải “khóc dở mếu dở” mà khóc thật, mếu thật. Nhưng đúng là “thua keo này bày keo khác”, cứ kiên trì rồi cũng thành công. Ngày đạt được kết quả, chúng tôi xúc động ôm chầm lấy nhau rưng rưng khóc thật, mếu thật.
"GỐM ĐẤT VIỆT ĐÃ CHUYỂN TƯ DUY LÀM KINH TẾ TỪ "NÂU SANG XANH", CHÚNG TÔI DÀNH GẦN 40% QUỸ ĐẤT CHO KHÔNG GIAN XANH."
Chuyển tư duy làm kinh tế từ "nâu sang xanh"
Với 12 bằng sáng chế độc quyền, hàng chục kỷ lục và nhiều giải thưởng lớn, vì sao ông vẫn xem đóng góp của mình chỉ như “hạt cát trong sa mạc”?
- Tại Lễ trao Giải thưởng Nhân tài Đất Việt lần thứ 18 mới đây, tôi là một trong hai người vinh dự được trao giải Cống hiến. Trước đó, tôi cùng tập thể Gốm Đất Việt đã thực hiện và được công nhận nhiều đề tài khoa học có giá trị thực tiễn cao, sở hữu 12 bằng sáng chế độc quyền, 39 kỷ lục Việt Nam và 7 kỷ lục thế giới.
Uy tín của doanh nghiệp cũng được khẳng định qua hơn 170 giải thưởng quốc gia và 42 giải thưởng quốc tế, trong đó có Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ. Sản phẩm của Gốm Đất Việt không chỉ được tin dùng trong nước, mà còn vươn tới thị trường 56 quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới. Trong đó, có cả những thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc...
Tuy vậy, những đóng góp của tôi cũng rất bé nhỏ, như hạt cát trong sa mạc, giọt nước giữa biển khơi. Những gì có được hôm nay đều là thành quả của cả một quá trình nỗ lực, phấn đấu không mệt mỏi của tôi và sự chung sức, đồng lòng của các anh em, cộng sự để Gốm Đất Việt từng bước trở thành biểu tượng trong ngành sản xuất gạch ngói đất sét nung cao cấp tại Việt Nam và trên thế giới.
Công nghệ nghiền khô siêu mịn tạo ra phối liệu đất sét có độ mịn và độ đồng đều cao, với kích thước hạt siêu nhỏ (<0,425mm), giúp sản phẩm sau nung đạt kết cấu đặc chắc, bền vững và chất lượng vượt trội.
Với ông, đất sét không chỉ là nguyên liệu mà là "vàng". Làm thế nào để ông có thể nhìn thấy giá trị rực rỡ của "vàng" trong những hòn đất thô sơ ấy?
- Đó là nhờ tri thức. Mà muốn có tri thức thì phải tự học và đưa những kiến thức đã học vào thực tế. Gia đình nghèo, không được học hành bài bản thời trẻ, đến khi có điều kiện, tôi học bất kỳ khi nào có thể, cái gì chưa thạo đều học. Không chỉ học từ thầy cô, giảng đường, tôi học ở chính anh em, bạn bè, từ người lao động, công nhân, cấp dưới của mình. Khi ở vị trí lãnh đạo, tôi vẫn chú trọng việc học, bởi không có chuyên môn, nói cấp dưới không nghe.
Theo tôi, làm doanh nghiệp, bên cạnh yếu tố vốn, thì phải có tri thức. Không có tri thức thì đừng làm, đừng khởi nghiệp. Nhận rõ giá trị của tri thức, tôi “chiêu hiền đãi sĩ”, trọng dụng nhân tài, tập hợp được đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, đưa khoa học vào thực tiễn. Để ứng dụng khoa học và công nghệ, phải có các chuyên gia, nhà khoa học cùng làm. Mình chỉ có ý tưởng, vận hành do những người kề vai sát cánh làm.
AHLD Nguyễn Quang Mâu (đứng giữa) và lãnh đạo Tổ hợp CTCP Gốm Đất Việt nhận cú đúp kỷ lục thế giới tại chương trình Hội ngộ Kỷ lục Thế giới lần thứ 4 tại Ấn Độ.
AHLĐ Nguyễn Quang Mâu đón nhận danh hiệu Giáo sư danh dự và kết nạp là thành viên của Liên đoàn các nhà sáng tạo thế giới.
Sản xuất xanh, phát triển bền vững và bảo vệ môi trường là con đường tất yếu nếu doanh nghiệp muốn tồn tại và vươn ra thị trường quốc tế, ông bắt đầu tư duy này khi nào?
- Từ rất sớm, Gốm Đất Việt đã chuyển tư duy làm kinh tế từ “nâu sang xanh”, chúng tôi dành gần 40% quỹ đất cho không gian xanh, ao hồ sinh thái, cây xanh, hạ tầng nội bộ và các công trình phục vụ đời sống người lao động.
Đặc biệt là xây dựng mô hình nhà máy tuần hoàn, không có ống khói, gần như không phát sinh chất thải rắn, không xả nước thải công nghiệp ra môi trường. Từ khâu khai thác nguyên liệu, sản xuất cho tới tận dụng phế phẩm, tất cả đều được tính toán để tái sử dụng tối đa, giảm phát thải carbon. Ngay cả xỉ than từ lò sinh khí cũng được thu hồi, tận dụng trở lại trong sản xuất. Đây chính là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế, trong đó có EU và tiến tới phát triển bền vững trong dài hạn.
LÀM DOANH NGHIỆP, BÊN CẠNH YẾU TỐ VỐN, THÌ PHẢI CÓ TRI THỨC. KHÔNG CÓ TRI THỨC THÌ ĐỪNG LÀM, ĐỪNG KHỞI NGHIỆP. NHẬN RÕ GIÁ TRỊ CỦA TRI THỨC, TÔI “CHIÊU HIỀN ĐÃI SĨ”, TRỌNG DỤNG NHÂN TÀI, TẬP HỢP ĐƯỢC ĐỘI NGŨ CHUYÊN GIA, NHÀ KHOA HỌC, ĐƯA KHOA HỌC VÀO THỰC TIỄN
Ngoài việc tập trung phát triển kinh tế, AHLĐ Nguyễn Quang Mâu cùng Công đoàn Tổ hợp CTCP Gốm Đất Việt luôn quan tâm, động viên đời sống công nhân, đặc biệt các gia đình khó khăn. Ảnh: Mỹ Dung.
AHLĐ Nguyễn Quang Mâu đến nhà máy trực tiếp kiểm tra dây truyền sản xuất và từng sản phẩm
TỪ CẬU BÉ NGHÈO ĐẾN ANH HÙNG LAO ĐỘNG
AHLĐ Nguyễn Quang Mâu sinh năm 1950 tại Thái Bình, trong một gia đình nghèo. Học hết lớp 7, ông phải nghỉ học, ở nhà làm ruộng. Bằng ý chí vươn lên và tinh thần tự học bền bỉ, ông đi từ công nhân lao động phổ thông trở thành Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty Viglacera Hạ Long.
Trong vai trò lãnh đạo, ông thúc đẩy cơ giới hóa sản xuất, gắn phát triển với bảo vệ môi trường, góp phần đưa Viglacera Hạ Long được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động năm 2008; cá nhân ông được vinh danh năm 2009.
Sau khi nghỉ hưu tháng 1/2012, ông không dừng lại mà tiếp tục theo đuổi đam mê, sáng lập Tổ hợp CTCP Gốm Đất Việt tại Quảng Ninh. Vượt qua nhiều thử thách, dưới sự dẫn dắt của ông, Gốm Đất Việt vươn lên trở thành biểu tượng của ngành gạch ngói đất sét nung cao cấp, không chỉ tại Việt Nam mà còn trên thị trường quốc tế.
Muốn bền vững, trước hết phải lo cho người lao động
Trong tưởng tượng của tôi, một công ty sản xuất gạch ngói thì phải bụi bặm, ồn ào nhưng khi vừa bước chân vào cổng công ty tôi nhận thấy mình đã sai…
- Mỗi công nhân là một thành viên trong đại gia đình Gốm Đất Việt. Vì thế, nhà máy của chúng tôi được thiết kế như một khu du lịch sinh thái: Có sân vườn, nhà ăn tự chọn, phòng xông hơi, nhà giặt là, sân bóng, khu vui chơi cho trẻ nhỏ...
Đó là một không gian thoáng mát, đường đi lối lại, nhà xưởng không khói bụi với vườn cây trĩu quả, ao cá, thảm cỏ xanh. Cơ sở vật chất với kiến trúc liên hoàn từ trụ sở văn phòng, phân xưởng sản xuất, khu tập thể công nhân, khu vui chơi giải trí, nhà ăn tự chọn, tất cả đều được xây dựng khang trang, tiện nghi và đẹp mắt.
Trong một không gian xanh, chúng tôi cũng áp dụng mô hình sản xuất 5S của Nhật Bản: sàng lọc, sắp xếp, sạch sẽ, săn sóc và sẵn sàng. Các nhà máy sản xuất của Gốm Đất Việt không có ống khói xả thải ra môi trường. Toàn bộ khí thải được kiểm soát và thu gom, truyền thành nhiệt lượng dùng cho hệ thống sấy nung sản phẩm, các chất thải rắn, sản phẩm lỗi được tận dụng tối đa, quay ngược trở lại để sản xuất, mang lại một môi trường xanh sạch cho cộng đồng.
Không chỉ nhà máy với công nghệ hiện đại hàng đầu thế giới, nhà ăn sạch sẽ, tan ca công nhân được xông hơi thư giãn, nhà tắm nóng lạnh - đông ấm, hè mát, trang phục thay ra được giặt là phẳng phiu miễn phí. Với tôi văn hóa doanh nghiệp chính là yếu tố quyết định sự thành công của doanh nghiệp. Tôi tin rằng một doanh nghiệp phát triển bền vững là doanh nghiệp biết lo cho người lao động trước khi họ phải lo cho mình
Khi xây dựng Không gian Di sản văn hóa Gốm Đất Việt như một nơi giao thoa giữa truyền thống và công nghệ, ông mong công chúng sẽ nhìn thấy ở đó một điểm đến văn hoá độc đáo hay một tuyên ngôn về bản lĩnh đổi mới của doanh nghiệp Việt?
- Không gian Di sản văn hóa Gốm Đất Việt không chỉ là nơi trưng bày hơn 600 mẫu sản phẩm gạch, ngói, cotto các loại, mà còn tái hiện hành trình phát triển của ngành gạch ngói đất sét nung Việt Nam. Đây là một điểm đến văn hóa độc đáo, nơi du khách trong nước và quốc tế có thể tìm hiểu lịch sử, quy trình sản xuất, cũng như giá trị tinh hoa mà gạch ngói đất sét nung Việt Nam mang lại.
Tại đây, những giá trị hàng nghìn năm của đất, nước, lửa được bàn tay con người tái hiện, nhưng không chỉ để ngắm nhìn, mà còn để trải nghiệm qua từng viên gạch, viên ngói mang hơi thở hiện đại. Không gian Di sản văn hóa Gốm Đất Việt không chỉ lưu giữ những dấu ấn của nghề gốm nặng lửa truyền thống Quảng Ninh, mà còn khẳng định hành trình bền bỉ của một thương hiệu Việt biết gìn giữ cội nguồn và không ngừng đổi mới để vươn tầm thế giới.
Gốm Đất Việt đã được Hội Di sản Văn hóa Việt Nam công nhận là “Không gian Di sản văn hóa”. Chúng tôi là doanh nghiệp đầu tiên trong ngành đất sét nung Việt Nam được trao tặng danh hiệu này. Vì thế, đây không chỉ là một danh hiệu, mà còn là minh chứng sống động cho vị thế tiên phong trong ngành gạch ngói đất sét nung.
Không gian Di sản văn hóa Gốm Đất Việt là một điểm đến văn hóa độc đáo.
Theo ông, đi qua biến động, điều gì khiến tập thể thực sự tin và đi theo lãnh đạo: tầm nhìn, vai trò nêu gương, sự hy sinh, hay…?
- Người lãnh đạo cần có sức khỏe, có trí tuệ, nhưng quan trọng hơn là phải có đạo đức và nhân cách, phải luôn phấn đấu, sẵn sàng hy sinh và đặc biệt là phải gương mẫu thì mới quy tụ được tập thể. Làm gương với tôi là miệng nói tay làm. Bàn tay mình phải làm, phải chai sần trước. Khi thấy người đứng đầu làm, anh em tức khắc làm theo.
Đi trong phân xưởng gặp rác tôi cúi xuống nhặt ngay. Mình nhặt, anh em cán bộ nhìn thấy nhặt, công nhân cùng nhặt để các phân xưởng trong nhà máy lúc nào cũng sạch sẽ. Công ty không những đào tạo công nhân thành những người thợ giỏi mà còn đào tạo họ thành người có văn hóa. Dù đang bận công việc, từ những nhân viên nấu ăn, bảo vệ đến những công nhân trực tiếp sản xuất thấy khách đến đều nở nụ cười chào hỏi rất thân thiện.
Để gọi tên một “ngọn lửa” đã giữ ông đi qua nghèo khó, thất bại, nước mắt và cả những lần tưởng chừng không thể đứng dậy, ông sẽ gọi ngọn lửa ấy là gì?
- Đam mê. Nhiều lúc mệt lắm chứ, nhưng khi mình làm việc bằng đam mê, thấy có trách nhiệm, thì mệt mỏi cũng qua nhanh thôi. Dù tuổi cao nhưng tôi xác định, còn sức thì còn phải cống hiến, cho bản thân, cho gia đình, cho quê hương và đất nước.
Ông muốn gửi gắm thông điệp gì cho những người trẻ đang khao khát khởi nghiệp?
Muốn khởi nghiệp, trước hết phải có nghề và thạo nghề. Khi chưa hiểu sâu lĩnh vực mình theo đuổi, đừng vội đầu tư hay bắt đầu, dù ở bất cứ ngành nào.
Tôi tin con đường sản xuất là hướng đi bền vững, bởi chỉ sản xuất mới tạo ra giá trị lâu dài cho xã hội. Nhưng để đi được con đường đó, người trẻ cần học nghề nghiêm túc, bám sát thực tiễn, kiên trì, va chạm với thực tế, tích lũy kinh nghiệm. Làm đúng nghề mình giỏi, giữ đam mê, kỷ luật và không ngừng đổi mới. Đó là nền tảng để đứng vững trong những ngành nhiều áp lực như công nghiệp vật liệu.
Xin cảm ơn ông về những chia sẻ!
Nhà máy Gốm Đất Việt được thiết kế như một khu du lịch sinh thái.
Dấu ấn của Gốm Đất Việt
Gốm Đất Việt 3 lần đạt Top 500 doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhất Việt Nam; ba lần được vinh danh Sao Vàng Đất Việt (2012, 2015, 2018) và đạt Giải Vàng Chất lượng Quốc gia năm 2016.
Năm 2020, doanh nghiệp được Liên minh Kỷ lục Thế giới (Worldkings) trao 6 chứng nhận kỷ lục, nổi bật với danh hiệu đơn vị sản xuất gạch cotto siêu mịn lớn nhất thế giới và doanh nghiệp khoa học công nghệ sở hữu nguồn đất sét tại chỗ có trữ lượng cao.
Đến nay, Gốm Đất Việt đã xác lập 39 kỷ lục quốc gia, giành 2 giải Nhất, 1 giải Nhì Vifotec, 2 huy chương vàng của Tổ chức Sáng tạo Thế giới WIPO, cùng 2 giải thưởng đặc biệt tại Triển lãm Khoa học Kinh tế Quốc tế 2022–2023 tại Seoul (Hàn Quốc).
Ngày 25/8/2024, doanh nghiệp được vinh danh Giải Vàng Top 10 Thương hiệu Số 1 Việt Nam 2024, cùng nhiều giải thưởng uy tín khác, khẳng định vị thế tiên phong trong ngành vật liệu đất sét nung.
Nguồn: Đặc san Người tiêu dùng